Umbraculum to liturgiczny parasol w żółto‑czerwonych barwach, będący jednym z insygniów papieskich. Jego pierwotną funkcją było osłanianie papieża przed słońcem, dziś zaś symbolizuje władzę papieską i jest stałym elementem wystroju bazylik na całym świecie. W bazylice św. Mikołaja umbraculum ma ponad cztery metry wysokości i wykonane jest z żółtego i czerwonego jedwabiu, zgodnie z pontyfikalną tradycją kolorów.

Historia gdańskiego umbraculum sięga 1927 roku, kiedy papież Pius XI nadał świątyni tytuł bazyliki mniejszej. Na tę okazję zamówiono wówczas papieskie regalium - umbraculum i tintinnabulum (dzwonki) - które na lata zaginęły, by zostać odnalezione dopiero podczas remontu w grudniu 2019 roku w krypcie pod kaplicą św. Jacka, owinięte w dywan. Po odnalezieniu umbraculum zostało poddane renowacji, z której wróciło niespełna dwa lata później. Odtąd zdobi prezbiterium dominikańskiej świątyni.

Zasady użycia umbraculum są ściśle określone w tradycji kościelnej. Przede wszystkim otwiera się je w czasie "sede vacante" - okresu pomiędzy śmiercią (lub rezygnacją) papieża a inauguracją nowego pontyfikatu. W chwili ogłoszenia vakatu Stolica Apostolska zaleca, aby wszystkie bazyliki mniejsze na świecie podkreśliły tę nieobsadzoną stolicę poprzez otwarcie swoich umbraculi, które pozostają w takiej postaci aż do momentu objęcia urzędu przez następcę św. Piotra. Ponadto, zgodnie z konserwowaną w heraldyce praktyką, umbraculum otwiera się również podczas wizyt papieża w danej bazylice, aby zaakcentować jego obecność fizyczną i duchową.

Otworzenie umbraculum 21 kwietnia w kościele św. Mikołaja nie jest więc jedynie lokalnym obrzędem - jest to gest pełen uniwersalnego znaczenia, wpisujący się w tysiącletnią tradycję Kościoła Katolickiego. W dobie szybko zmieniającego się świata stałość tego rytuału przypomina o ciągłości apostolskiej i wspólnocie wiernych na wszystkich kontynentach. Dziś, gdy Gdańsk żegna papieża Franciszka, otwarte umbraculum stanowi symbol oczekiwania na nowego pasterza Kościoła i zaproszenie do modlitwy o dar mądrości i odwagi dla konklawe, które niebawem się zbierze.